Zakkum Ağacı Yetiştirmek Caiz mi?

Zakkum (الزَّقُّومُ), Arapça kökenli bir kelime olup Türkçe’de Ağarcık adıyla da bilinir. Genellikle çalı halinde doğal olarak yetişse de bazen tek gövdeli küçük bir ağaç şeklinde de görülebilir. Son derece zehirli bir bitki olup, tek bir yaprağının dahi yetişkin bir insanı öldürebilecek kadar etkili olduğu bilinmektedir. Buna rağmen kimi zaman bilimsel araştırmalarda veya çevre düzenlemesinde süs bitkisi olarak kullanılmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm’de zakkum dört yerde zikredilmekte; cehennemin dibinde biten[1], günahkâr[2] ve inkârcıların[3] yiyeceği olan bir ağaç olarak tasvir edilmektedir. Böylesine zehirli ve Kur’an’da cehennem ehlinin yiyeceği olarak bildirilen bir bitki olmasına rağmen, dünyada yetiştirilmesi caizdir. Çünkü İslâm’da bir şeyin haram veya mekruh sayılabilmesi için, o şey hakkında açık bir yasaklayıcı nassın (delilin) bulunması gerekir. Kaldı ki ateş de cehennemde azap unsuru, kötü bir figür olarak zikredilmesine rağmen dünyada ekmek ve yemek yapımında, demir ve çeliğin eritilmesinde vazgeçilmez bir unsur olarak kullanılmaktadır.

Allah Teâlâ’nın abesle iştigal etmeyeceğine inandığımızdan, her bir varlığın henüz keşfedilmemiş bir faydasının bulunabileceği muhakkaktır. Bu bağlamda dikkat çekici bir olayı hatırlatmak yerinde olacaktır:

1980’li yıllarda Muğla’da görev yapan Dr. Ziya Özel, zakkum bitkisinden (Nerium oleander) hazırladığı bir karışımı kanser tedavisinde denediğini ve olumlu sonuçlar elde ettiğini iddia etmiştir. Ancak bu yaklaşımı, özellikle tıp camiasında büyük tartışmalara yol açmış, pek çok hekim tarafından sert şekilde eleştirilmiştir. Gelen tepkiler ve yaşadığı zorluklar nedeniyle Dr. Özel, çalışmalarını sürdürmek için Amerika’ya gitmek durumunda kalmıştır. O dönemde bu gelişmeler kamuoyunda geniş yankı uyandırmış, özellikle “ilaç sanayisinin siyasi veya ekonomik baskılarının olup olmadığı” sorusu zihinlerde merak konusu olarak kalmıştır.

ABD’de “Anvirzel” adıyla bilinen bu preparat klinik araştırmalara konu olmuş, özellikle bazı kanser türleri ve AIDS tedavisinde denenmiştir. Ancak sonuçlar henüz kesinleşmediğinden, Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmamıştır. İlacın etkinliği ve güvenilirliği üzerine farklı görüşler bulunmakta, bazı araştırmalarda umut verici sonuçlar rapor edilse de tıbbi çevrelerde standart bir tedavi olarak kabul görmemektedir.

[1] Saffât, 62–66 ; إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ

[2] Duhân, 43–46; إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ طَعَامُ الْأَثِيمِ

[3] Vâkıa Sûresi, 51–52; ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ • لَآكِلُونَ مِن شَجَرٍ مِّن زَقُّومٍ