Hanefi fıkhına göre bir meselenin sabit mi yoksa şartlara göre değişken mi olduğu şu şekilde özetlenebilir:
1. Sabiteler (Değişmeyen Hükümler)
• Kat’î Delil: Kur’an ve sünnette anlamı ve kaynağı hiçbir şüpheye yer bırakmayacak kadar açık olan hükümlerdir.
• Taabbudîlik: Namazın rekatları veya oruç gibi hikmeti akılla tam kavranamayan, doğrudan kulluk ve teslimiyet gerektiren ibadetlerdir.
• Temel Sınırlar: İbadetlerin yanı sıra kesin haramlar (zina, kumar vb.) ve miras payları zamanla veya mekânla asla değişmez.
2. Değişkenler (Şartlara Göre Esneyebilen Hükümler)
• İllet (Gerekçe) Değişimi: Gerekçesi akılla bilinebilen (ma’kulü’l-ma’na) hükümlerde, o gerekçe ortadan kalktığında hüküm de değişir.
• Örf ve Âdet: Dinî sınırlarla çatışmayan toplumsal örf değiştiğinde, ticaret ve sosyal ilişkilere (muamelat) dair hükümler güncellenir.
• İstihsan ve Zaruret: Genel kuralın uygulanması insanlara zorluk çıkardığında veya olağanüstü şartlar oluştuğunda, kamu yararı (maslahat) adına esnek ve kolaylaştırıcı hükümler verilir.
• Mecelle Kaidesi: “Zamanın değişmesiyle hükümlerin değişmesi inkâr edilemez” ilkesi, yalnızca içtihada ve örfe dayalı bu değişken alanlar için geçerlidir.
Yorumlar
Bu fetvaya henüz yorum yazılmamış.